Hoe stem je training, voeding en herstel af op de unieke fysiologie van vrouwen?
Als vrouwen en mannen sporten, volgen ze vaak dezelfde trainings- en voedingsrichtlijnen. Maar wist je dat deze richtlijnen grotendeels zijn gebaseerd op onderzoek dat voornamelijk op mannen is gedaan? Vrouwen hebben een compleet andere fysiologie, gedreven door hun hormonale cyclus en levensfases zoals zwangerschap, postpartum en de overgang. Het aanpassen van training, voeding en herstel aan deze unieke factoren kan niet alleen prestaties verbeteren, maar ook de gezondheid op lange termijn ondersteunen.
In dit blog deel ik inzichten uit mijn werk als coach, ondersteund door de wetenschappelijke inzichten van Dr. Stacy Sims, die de uitspraak “Women are not small men” bekend maakte. Hier ontdek je hoe je training en voeding strategisch kunt afstemmen op de cyclus en levensfases van vrouwen.
De invloed van de menstruatiecyclus op training
De menstruatiecyclus bestaat uit twee hoofdperiodes: de folliculaire fase en de luteale fase. Beide hebben een uniek effect op prestaties en herstel.
1. Folliculaire fase (lage hormoonfase):
Deze fase begint op de eerste dag van de menstruatie en wordt gekenmerkt door lage niveaus van oestrogeen en progesteron. Dit is een ideale periode voor intensieve trainingen:
• Spieropbouw is efficiënter.
• Kracht en herstel zijn beter.
• Intensieve trainingen zoals HIIT en krachttraining geven optimale resultaten.
2. Luteale fase (hoge hormoonfase):
Na de eisprong stijgen progesteron- en oestrogeenniveaus. Dit heeft een andere impact:
• Het lichaam herstelt minder efficiënt.
• Er zijn meer bloedsuikerschommelingen.
• Plan in deze fase lichtere trainingen, zoals mobiliteitsoefeningen, coördinatiewerk of actieve hersteldagen.
💡 Praktische tip: Rond de ovulatie stijgt het hormoon relaxine, wat zorgt voor meer gewrichtsversoepeling. Dit verhoogt het risico op blessures. Plan tijdens deze periode techniektraining of lage impact oefeningen.
Low Energy Availability (LEA): Het verborgen gevaar
Bijna 46% van recreatief sportende vrouwen krijgt te maken met Low Energy Availability (LEA), een energietekort waarbij je lichaam onvoldoende brandstof heeft om dagelijkse activiteiten én training te ondersteunen.
Wat gebeurt er bij LEA?
• Hormonen zoals estradiol en progesteron dalen, terwijl cortisol (stresshormoon) stijgt.
• Dit kan leiden tot:
• Cyclusproblemen (zoals het uitblijven van de menstruatie).
• Botontkalking, met verhoogd risico op stressfracturen.
• Verminderde prestaties en langzamer herstel.
💡 Voedingsrichtlijn:
Vrouwen hebben minstens 45 kcal per kilogram vetvrije massa (FFM) per dag nodig. Plan koolhydraatrijke snacks vóór en na de training om je energiebalans te ondersteunen. Vermijd strenge diëten zoals keto of vasten, omdat deze een negatief effect hebben op hormonale gezondheid en prestaties.
Hydratatie tijdens de cyclus: wat je moet weten
Hydratatie is een ander belangrijk onderwerp dat vaak wordt onderschat. Je vochtbehoefte verandert door hormonale schommelingen:
• Folliculaire fase:
• Water wordt efficiënter opgenomen.
• Minder behoefte aan elektrolyten.
• Luteale fase:
• Verhoogd natriumverlies door zweet.
• Het lichaam heeft meer vocht en elektrolyten nodig, maar minder dorst.
• Te veel puur water drinken kan de vochtbalans verstoren en in extreme gevallen leiden tot watervergiftiging.
💡 Praktische tip: Kies voor hydratatiebronnen zoals groenten, fruit, soep of elektrolytenrijke dranken in plaats van alleen water.
Training en voeding in verschillende levensfases
Naast de cyclus spelen ook levensfases een grote rol in hoe vrouwen zouden moeten trainen en eten:
1. Zwangerschap:
• Beweging blijft belangrijk, maar de nadruk ligt op veiligheid en comfort.
• Voorkom oververhitting en zorg voor voldoende hydratatie.
2. Postpartum:
• Focus op herstel van de bekkenbodem en het progressief opbouwen van kracht en cardio.
• Geduld is essentieel; herstel kan maanden duren.
3. Overgang:
• Door dalende oestrogeenniveaus neemt het vermogen om spiermassa op te bouwen af.
• Zware krachttraining en korte, intensieve intervallen zijn essentieel.
• Verhoog de eiwitinname tot 30-40 g per maaltijd om spierverlies te compenseren.
💡 Praktische tip: Pas het trainingsvolume aan op basis van energieniveau en hormonale veranderingen. Kijk altijd naar het individu en diens behoeften.
Waarom cyclustraining de norm zou moeten zijn
Cyclustraining biedt een nieuwe manier om training, voeding en herstel af te stemmen op de unieke fysiologie van vrouwen. Door rekening te houden met hormonale schommelingen en levensfases kun je:
• Blessures voorkomen.
• Prestaties verbeteren.
• De gezondheid op lange termijn ondersteunen.
💡 Aan de slag: Begin met cyclustracking. Apps zoals Clue of Garmin kunnen hierbij helpen. Gebruik deze inzichten om zware trainingen en rustperiodes strategisch in te plannen.
Sluit je aan bij mijn powertalk!
Ben je een kinesist, personal trainer of sportprofessional en wil je meer leren over hoe je deze kennis kunt toepassen in je werk? Op 30 januari geef ik een online powertalk via SmartEducation waarin ik dieper inga op deze onderwerpen.
➡️ Schrijf je nu in en ontdek hoe je training en voeding kunt afstemmen op de unieke behoeften van vrouwen.
Volg me op Instagram (@_marathonmama) voor meer tips over vrouwen en sport. Tot snel!